Abc badań
MEDYCZNE BADANIA PROFILAKTYCZNE
Profilaktyka, zwana też prewencją, należy do bardzo rozbudowanych dziedzin medycyny.
Badania profilaktyczne przeprowadza się w celu jak najwcześniejszego wykrycia ewentualnych objawów danej choroby. Tego typu badania wykonuje się w całej populacji lub tylko w tzw. grupach wysokiego ryzyka jak np. w przypadku cukrzycy, czy nowotworów piersi.
Wiele badań stosowanych dawniej jako badania przesiewowe, obecnie – w świetle najnowszych światowych doniesień – nie pełni już takiej roli. Lekarze także zajmują różne stanowiska wobec problemu profilaktyki. Trzeba również podkreślić fakt, że profilaktyka chorób jest na ogół mocno osadzona w realiach danego kraju. Dlatego też jest uzależniona od warunków zdrowotnych, rodzaju chorób, jakie najczęściej tam występują, oraz oczywiście od nakładu środków finansowych.
Inaczej przedstawia się to w krajach Europy Zachodniej, inaczej w Polsce, a jeszcze inaczej w państwach afrykańskich.
W Polsce na świadomość tego, jakie badania są zaliczane do profilaktycznych, duży wpływ mają wieloletnie przyzwyczajenia, dawna struktura służby zdrowia, brak rzetelnych informacji o celach i znaczeniu danego rodzaju diagnostyki. Niektóre badania są mało specyficzne i prowadzą do niepotrzebnej, stresującej pacjenta i kosztownej diagnostyki. Inne z kolei wiążą się ze skutkami ubocznymi takimi jak napromieniowanie, które też należy brać pod uwagę.
W przedstawionym wykazie badań profilaktycznych skupiliśmy się tylko na tych, które dotyczą całej populacji. Badania profilaktyczne wykonywane w tzw. grupach ryzyka to bowiem już inny temat.
BADANIA DLA WSZYSTKICH
Badania stomatologiczne
Należy je przeprowadzać co 6 miesięcy.
Kontrola uzębienia pozwala na wykrycie ubytków próchniczych, chorób przyzębia, chorób miazgi zęba i tkanek okołowierzchołkowych, jak też stanów zapalnych jamy ustnej.
Pamiętajmy, że zdrowe zęby to nie tylko kwestia estetyki, ale przede wszystkim oznaka zdrowia. Zły stan zębów może mieć wpływ na rozwój wielu chorób ogólnoustrojowych.
Badania rentgenowskie klatki piersiowej
W przypadku osób palących po 40. roku życia niezbędne jest kontrolowanie stanu płuc co rok.
Wykonuje się je, aby stwierdzić, czy nie ma zmian nowotworowych. Najważniejszym działaniem profilaktycznym jest tu oczywiście rzucenie palenia.
Badania ciśnienia
Należy je mierzyć u osób dorosłych od 21. roku życia. Częstość pomiarów nie jest ustalona. Wydaje się, że powinno się je mierzyć częściej niż raz w roku.
Nadciśnienie tętnicze jest jedną z chorób cywilizacyjnych. Może być ono przyczyną wielu poważnych schorzeń, takich jak choroba wieńcowa, zawał, udar mózgu, miażdżyca zarostowa. Nadciśnienie jest jednym z czynników ryzyka chorób układu krążenia. Uszkadza zarówno serce, jak i nerki. Specjaliści uważają, że udział w jego powstaniu mają czynniki genetyczne. Można to badanie przeprowadzać samodzielnie – za pomocą ciśnieniomierza do tzw. użytku domowego. Za najbardziej wiarygodne uznaje się jednak badanie wykonane w gabinecie lekarskim – przez lekarza lub pielęgniarkę.
Badania poziomu cholesterolu
Powinni je wykonywać corocznie mężczyźni w wieku od 30 lat. W przypadku kobiet takie badania są potrzebne od 45. roku życia.
Poziom cholesterolu mierzy się podczas badania biochemicznego krwi. Ogólnie wiadomo, że zbyt wysoki poziom cholesterolu jest niebezpieczny dla zdrowia. Podwyższony poziom cholesterolu całkowitego i LDL (beta-lipoproteiny) świadczy o rozwoju miażdżycy i zwiększa ryzyko choroby wieńcowej. Badanie cholesterolu ma duże znaczenie w profilaktyce zawałów serca i udarów mózgu.
Pomiar ciśnienia śródgałkowego – badanie okulistyczne
Należy je przeprowadzać po 40. roku życia 2 razy w roku.
Wykonuje się je w celu profilaktyki jaskry, która jest jedną z najczęstszych przyczyn ślepoty. Ponieważ do tej pory nie wiadomo, co jest przyczyną choroby, jej wczesne wykrycie jest bardzo ważne. Należy ją leczyć w początkowej fazie, gdyż daje to szansę uratowania wzroku.
Badania krwi w kale
Zaleca się jego przeprowadzanie raz w roku u osób po 40. roku życia.
Należy do nowszej grupy badań profilaktycznych. Test na krew utajoną w kale wykonuje się w celu wykrycia nowotworów jelita grubego. Można przeprowadzić go nie tylko w laboratorium, ale także w domu dzięki testowi HEM-Check-2 – do nabycia w aptekach.
Badania densytometryczne kości
U kobiet w 10 lat po przebyciu menopauzy, nie stosujących hormonalnej terapii zastępczej należy przeprowadzić profilaktycznie jedno badanie. U mężczyzn takie badanie należy wykonywać w grupie po 65. roku życia.
Dzięki temu badaniu uzyskuje się informacje na temat gęstości minerałów tkanki kostnej. Jest przeprowadzane w celu profilaktyki osteoporozy, czyli choroby kości, polegającej na zmniejszeniu ich masy. W konsekwencji schorzenie zwiększa znacząco ryzyko złamań, nawet przy wykonywaniu codziennych czynności. Osteoporoza jest uciążliwą, przewlekłą chorobą, dlatego ważne jest jej wykrycie.
BADANIA DLA MĘŻCZYZN
Badania prostaty
Mężczyźni po 50. roku życia powinni je wykonywać co roku.
Schorzenia gruczołu krokowego (prostaty, czyli stercza) występują głównie u mężczyzn w wieku dojrzałym. Badania profilaktyczne umożliwiają wczesne wykrycie stanów nowotworowych stercza. Podstawowym badaniem jest per rectum (przezodbytnicze), choć trzeba wspomnieć, że nie wszyscy specjaliści potwierdzają jego korzyści profilaktyczne.
BADANIA DLA KOBIET
Cytodiagnostyka
Zaleca się jej wykonywanie wszystkim kobietom od momentu rozpoczęcia życia płciowego. Na początku 2-3 badania co roku, następnie do 35. roku życia co 3 lata, a jeszcze później do 65. roku życia co 5 lat.
Jest stosowana w profilaktyce nowotworowej, przede wszystkim raka szyjki macicy. Umożliwia wykrycie stanów przedrakowych, obrazuje też funkcjonowanie hormonów. Może być wykonana podczas wizyty kontrolnej u ginekologa.
Badania ginekologiczne ogólne
Trzeba je wykonywać co najmniej raz w roku – od momentu rozpoczęcia życia płciowego (a w każdym razie przeprowadzić przed 18. rokiem życia).
Kontrolna wizyta u ginekologa pozwala na ocenę stanu narządów rodnych, wykrycie ewentualnych schorzeń, np. stanów zapalnych, czy nieprawidłowości budowy. W czasie rozmowy lekarz może zebrać informacje na temat cyklu miesiączkowego, drobnych dolegliwości, rodzajów stosowanych środków antykoncepcyjnych, wypisać skierowanie na cytodiagnostykę. Powinien też przeprowadzić badanie palpacyjne piersi kobiety.
Badania mammograficzne
Kobietom po 50. roku życia zaleca się co rok.
Zdjęcie rentgenowskie – mammografia jest najważniejszym badaniem w profilaktyce nowotworowej. Warto oczywiście dodać, że metoda ta nie różnicuje w sposób ostateczny zmian łagodnych i nowotworowych. W przypadku ich wykrycia lekarz kieruje pacjentkę na dodatkowe badanie – biopsję (pobranie wycinka tkanki).
Samobadanie piersi
Od 20. roku życia powinno się je wykonywać raz w miesiącu.
Badanie to wykonują kobiety palpacyjnie, najlepiej w tydzień po ostatnim dniu miesiączki. Stała kontrola piersi umożliwia wykrycie pojawiających się zmian – guzków, torbieli itp.
Tak przedstawia się w naszym ujęciu zakres badań profilaktycznych. Zresztą nawet w tej wersji znajdują się badania, budzące wątpliwości wśród specjalistów, np. co do częstości ich wykonywania, czy też grupy wiekowej badanych. Do badań nie wywołujących kontrowersji należą: badanie stomatologiczne, pomiaru ciśnienia, ginekologiczne, cytodiagnostyka, mammografia, samobadanie piersi.
Z pewnością zauważyli Państwo, że brak tu badań, które są wymieniane w wielu innych źródłach, np. w mediach, i określane mianem profilaktycznych. Przypominamy jednak, że nie należy profilaktyki mylić z badaniami diagnostycznymi wykonywanymi przy klinicznie uzasadnionym podejrzeniu danej choroby (czyli wtedy, gdy ktoś zgłasza się już z jakimiś objawami). W takim przypadku trzeba przeprowadzić wszystkie potrzebne badania – od morfologii do rezonansu magnetycznego.
Żyjmy dłużej 1999
